I te tau 1891, i hangaia e te Amerikana a James Naismith te poitūkohu. I taua wā, i whakaako ia i te Kura Whakangungu ā-Ao o te YMCA i Springfield, Massachusetts. Nā te nui o ngā pītiti i te rohe, e pai ana ki ngā tamariki o konei te tākaro i te kēmu whiu pōro ki roto i te kete pītiti. Nā tēnei i whakaoho ake ai tōna hiahia ki te whakawhanake i ngā kēmu poitūkohu i runga i ngā āhuatanga o ētahi atu kēmu pōro pērā i te whutupaoro me te hoki.

I te tīmatanga, he tino māmā noa iho te kēmu poitūkohu, kāore he here mō te rahi o te papa tākaro, mō te tokomaha rānei o te hunga e whai wāhi ana. Ka wehea ngā kaitākaro kia rua ngā tīma ōrite te rahi, e tū ana i ngā pito rerekē o te papa tākaro. Ina whiua te pōro e te kaiwhakawa ki waenganui o te papa tākaro, ka oma ngā kaitākaro o ngā tīma e rua ki te papa tākaro ki te hopu, ka ngana ki te whiu ki roto i te kete a te hoa whawhai. Nā te mea he raro kei te kete pītiti, ka noho tonu te pōro ki roto i te kete i muri i te whiunga, ā, me piki te tangata i tētahi arawhata motuhake hei tango i te pōro.

I te tīmatanga, he tino māmā noa iho te kēmu poitūkohu, kāore he here mō te rahi o te papa, te tokomaha rānei o te hunga e whai wāhi ana. Ka wehea ngā kaitākaro kia rua ngā tīma ōrite te rahi, e tū ana i ngā pito rerekē o te papa. Ina whiua te pōro e te kaiwhakawa ki waenganui o te papa, ka oma ngā kaitākaro o ngā tīma e rua ki te papa ki te hopu, ka ngana ki te whiu ki roto i te kete o te hoa whawhai. Nā te mea he raro kei te kete pītiti, ka noho tonu te pōro i roto i te kete i muri i te whiunga, ā, me piki te tangata i tētahi arawhata motuhake hei tango i te pōro. I tua atu, i hangaia e Naismith tētahi ture whakataetae koretake me te katoa o ngā rarangi 13 e aukati ana i te oma me te pōro, te pupuri i te tangata, te pana i te tangata, te tūtuki i te tangata, te patu i te tangata, me ērā atu mea. Nā tēnei i tino whakanui ake te pai o te kēmu poitūkohu, ā, i kukume mai i te tini o te tangata ki te whai wāhi ki te kēmu, ā, i tere ai te horapa o te poitūkohu puta noa i te Hononga o Amerika.